DH 3488
Ora, como são muitos os frutos da fé, sendo os principais a Igreja, o dogma, as coisas sagradas e o culto, os Livros que chamamos sagrados, também a respeito destes devemos saber o que dizem os modernistas. E começando pelo d o g m a , já foi dito qual seja sua origem e natureza [cf. *3482]. Nasce de algum impulso ou necessidade que o crente experimenta de elaborar o seu pensamento, a fim de tornar sempre mais clara a sua consciência e a de outrem. Consiste todo esse trabalho em esquadrinhar e polir a primitiva fórmula da mente, não por certo em si mesma e segundo seu desdobramento lógico, mas segundo a circunstância ou, como de modo pouco - inteligível dizem, vitalmente. O resultado disto é que, como já dissemos, ao redor da mesma se vão formando f ó r m u l a s s e c u n d á r i a s [cf. *3482s], que mais tarde, sintetizadas e reunidas em um único edifício doutrinal, quando ratificadas pelo magistério público como correspondentes a consciência comum, são chamados dogmas. Destas devem cuidadosamente distinguir-se as reflexões dos teólogos. …
[611] Fidei autem cum multa sint germina, praecipua vero Ecclesia, dogma, sacra et religiones, Libri quos sanctos nominamus, de his quoque quid modernistae doceant, inquirendum. Atque ut d o g m a initium ponamus, huius quae sit origo et natura iam supra indicatum est [cf. *3482]. Oritur illud ex impulsione quadam seu necessitate, vi cuius qui credit in suis cogitatis elaborat, ut conscientia tam sua quam aliorum illustretur magis. Est hic labor in rimando totus expoliendoque primigeniam mentis formulam, non quidem in se illam secundum logicam explicationem, sed secundum circumstantia, seu, ut minus apte ad intelligendum inquiunt, vitaliter. Inde fit ut, circa illam, s e c u n d a r i a e quaedam, ut iam innuimus, sensim enascantur f o r m u l a e [cf. *3482s]; quae postea in unum corpus coagmentatae vel in unum doctrinae aedificium, cum a magisterio publico sancitae fuerint utpote communi conscientiae respondentes, dicuntur dogma. Ab hoc secernendae sunt probe theologorum commentationes. …