DH 3956
Contrasta clamorosamente com essa perfeita ordem universal a desordem que reina entre indivíduos e povos, como se as suas mútuas relações não pudessem ser reguladas senão pela força. 887 No entanto, imprimiu o Criador do universo no íntimo do ser humano uma ordem, que a consciência deste tanto manifesta como peremptoriamente obriga a observar: “Mostram eles a obra da lei gravada em seus corações, dando disto testemunho a sua consciência” [Rm 2,15]. E como poderia ser de outro modo? Pois tudo o que Deus fez testemunha sua infinita sabedoria, com tanto maior clareza, quanto mais absoluta a perfeição de que goza [cf. Sl 19,8-11]. Uma concepção tão freqüente quanto errônea, porém, leva muitos a julgar que as relações dos indivíduos com suas respectivas comunidades políticas possam reger-se pelas mesmas leis que as forças e os elementos irracionais do universo. Entretanto, sendo leis de gênero diferente, devem-se buscar precisamente onde as inscreveu o Criador de todas as coisas, a saber, na natureza humana. Estas leis, de fato, indicam claramente aos homens, em primeiro lugar, de que modo regular na convivência humana as relações mútuas; daí, como compor as relações dos cidadãos com as respectivas autoridades públicas; e também, de que modo as diversas comunidades políticas se devem relacionar entre si; e, finalmente, que relações devem reinar, por um lado, entre os indivíduos e os Estados e, por outro lado, na sociedade de todos os povos, cuja criação é hoje urgentemente postulada pelo bem comum universal. sujeito de direitos e deveres
Nunc autem cum optimo universitatis ordine mirum quantum pugnat tum singulorum hominum, tum populorum perturbatio; quasi si rationes, quibus inter se continentur, nonnisi vi regi queant. Attamen in intimo homine mundi Creator ordinem impressit, quem eius conscientia et patefacit et magnopere servari iubet: “Qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente illis conscientia ipsorum” [Rm 2,15]. Ceterum quemadmodum potest fieri secus? Etenim quaecumque fecit Deus, haec infinitam eius referunt sapientiam, referuntque eo clarius quo absolutiore eadem perfectione gaudent [cf. Ps 18,8-11]. Verum opinionis error praebet frequenter errorem quod multi censeant rationes, quae singulis hominibus cum sua cuiusque re publica intercedant, iisdem legibus, quibus vires et elementa mentis expertia universitatis, posse gubernari; cum huiusmodi leges, alius quidem generis, illinc dumtaxat petendae sint ubi Parens rerum omnium inscripsit, hoc est in hominis natura. [259] His enim legibus praeclare erudiuntur homines, quibus primum modis mutua sua commercia in humano convictu moderentur; quibus deinde modis rationes componendae sint, quae civibus cum publicis suae cuiusque civitatis magistratibus intercedunt; quibus tum modis mutuo contingantur respublicae; quibus postremo modis inter se contineantur hinc singuli homines et civitates, illinc universarum gentium societas; quae societas, ut tandem condatur, communis omnium utilitas vehementer requirit. A pessoa humana como